Dom van Aken

DE DOM VAN AKEN 

Aan de basis van onze westerse beschaving

9 oktober 2014

Ik ben een verklaard kathedralofiel - dat geef ik grif toe! Ik kan moeilijk 'zo maar' een mooie oude kerk voorbij lopen. Als de deur open is wil ik even naar binnen om de sfeer te proeven van het gebouw, en om even te kijken naar de brandende kaarsen, die allemaal om een bepaalde reden zijn aangestoken. Soms speelt het orgel, dan heb ik mazzel, en ga ik er even voor zitten! Het zijn rustmomenten op een vaak drukke dag, meditatieve momenten ook. Is God niet juist in de stilte te vinden? Hebben de mensen hem hier al niet eeuwenlang gezocht met hun verdriet, geluk, hoop, angst, dankbaarheid, geloof - of juist om die dingen te zoeken? Kerken, synagogen, tempels, moskeeën zijn 'mensengebouwen', plaatsen waar mensen hun kwetsbaarheid tonen in hun relatie met God - welk geloof zij ook aanhangen. 

Oude kathedralen zijn natuurlijk ook geweldige cultuurdragers van architectuur, taal en kunst in al zijn verschijningsvormen en stijlperioden! Beelden, muziek, poëzie, schilder- en glaskunst om maar even iets te noemen. Het is niet altijd de grootte van de kerk die me aantrekt, de hoeveelheid kunstschatten, de gebrandschilderde ramen, of de architectuur. Wat me boeit is het verhaal van eeuwen dat de kerk lijkt te vertellen, en dat voortdurend bijgesteld is en nog steeds aangevuld wordt. Een verhaal van geloof en geloofsafval, branden en wederopbouw, perioden van armoede en bloei, van oorlogen en vredes, restauraties, herinneringen aan overledenen - een continuüm van gebeurtenissen. Een verhaal over mensen uit alle eeuwen van haar bestaan! 

Van alle honderden kerken, klein en groot, die ik in mijn leven bezocht heb, neemt de Dom van Aken een heel speciale plaats in. Klein, overzichtelijk, warm, oud, bijzonder - het zijn maar enkele van de kenmerken die ik de kerk zou willen toeschrijven. Ik heb er altijd het gevoel in een dik geschiedenisboek te zitten, waarvan het eerste hoofdstuk begonnen is met Karel de Grote in het jaar 800. Met in een voorwoord de geschiedenis van de 200 jaar daarvoor, toen er ook al een kerk stond. Ik zei al: een dik geschiedenisboek! Ik vat in deze blog enkele hoofdzaken samen, want voor de rest hebben we boeken vol informatie, en natuurlijk Google.... 

'De Dom van Aken' lijkt een eeuwenlang semantisch begrip, maar zij is pas een Domkerk geworden in 1930, toen Aken de hoofdplaats werd van een bisdom. Voor de rest van de ongeveer 1200-jarige geschiedenis is de Mariakerk (Marienkirche), zoals zij officieel heet, alleen van 1802/1821 een Domkerk geweest. De kerk wordt ook wel Kaiserdom genoemd, of Münsterkirche.

Vele malen ben ik hier geweest om, altijd weer verrast, rond te kijken of om een viering mee te maken. Voor het eerst heb ik nu geboekt voor een rondleiding met een gids, om eindelijk eens in het koorgedeelte te kunnen komen, dat ik alleen van afstand heb kunnen zien, en op de eerste verdieping, die ik alleen ken van foto's! Door de drukte van de Akense kerstmarkt, is onze groep groot - te groot eigenlijk, en is de gids daardoor niet altijd even goed verstaanbaar. Geen probleem. Globaal luisteren, en ondertussen bij alle 'stops' de tijd nemen om foto's te maken. Dit principe pas ik overal in de wereld toe bij rondleidingen-met-gidsen! Het is heerlijk om eens géén fotobeperkingen opgelegd te krijgen. Met de plattegrond, de mooie rondleidingsbrochure en het internet kom ik er thuis wel uit.

Onze rondleiding begint bij de bronzen plattegrond van de 'Dom zu Aachen' op de Domhof. 

De bronzen kerkplattegrond in de Domhof, waar alle rondleidingen beginnen.
Het lichte deel, de Oktogon is het oudste deel uit de tijd van Karel de Grote.

Uit oude kronieken blijkt dat er op deze plaats al gebouwen stonden in de Romeinse Tijd, en dat hier in de 7e eeuw een eerste Mariakerk stond. Rond het jaar 800 liet Karel de Grote de kapel bouwen die we nu nog terugzien in de octogoon, de achthoek, die omgeven is door een zestienzijdige omgang. Voor de pilaren werd marmer aangevoerd uit Ravenna en Rome. Een 31 meter hoge koepel bekroonde de octogoon, en was daarmee de grootste stenen koepel in Noord-Europa. Karel wilde op deze manier de grandeur van het Romeinse Rijk weer laten herleven in zijn Karolingische Rijk, dat ruwweg Duitsland, Oostenrijk, Italië en Frankrijk omvatte, en ons land beneden de grote rivieren. 

Karel de Grote richtte een stift op, een gemeenschap van geestelijken die de hele dag bezig waren met de viering van de liturgie. Zij moesten door een ononderbroken gebed het zielenheil waarborgen van de heerser en zijn familie en het voortbestaan van het rijk. 

De troon op de eerste verdieping
Koning Karel de Grote werd op Eerste Kerstdag van het jaar 800, toen de Mariakerk bijna klaar was, bij het Maria-altaar tot keizer van het Karolingische Rijk gezalfd en gekroond. Zijn inhuldiging vond plaats op de marmeren troon die voor deze gelegenheid was gemaakt. De troon staat op een verhoging van zes treden, precies zoals dat ook bij de troon van koning Salomo het geval was. Het is niet helemaal zeker of deze verhoging in Karels tijd al bij de troon hoorde, en of hij ook op de eerste verdieping van de Octogoon stond, zoals bij de latere kroningen. Het is de oudste bewaard gebleven koningskroon in West-Europa, en werd van 936-1531 gebruikt voor de kroning van maar liefst 30 Duitse koningen en keizers. je kunt de troon niet zien vanuit de kerk zelf. wel zie je de balustrade, die gemaakt is van een bronzen traliewerk uit 880. Uit technisch oogpunt behoort dit hekwerk tot de meest kostbare Karolingische kunst die we kennen.

De Karelsschrijn (rond 1200) met de relieken van keizer Karel de Grote.

De Karels- en Mariaschrijn

Op 28 januari 814 stierf Karel de Grote in Aken, en hij werd op diezelfde dag in 'zijn' Mariakerk begraven. Vierhonderd jaar later, in 1215, werd Frederik I tot keizer gekroond. Hij was een groot bewonderaar van zijn illustere voorganger, en liet ter gelegenheid van zijn eigen kroning een prachtige schrijn maken voor de overblijfselen van Karel. Hij haalde zelf de botten uit het oude reliquiarium, en deed ze in de nieuwe 'Karlschrein', die op dat moment nog niet eens helemaal voltooid was! In deze prachtig versierde kist, die alle aandacht in het koor van de Domkerk naar zich toetrekt, liggen deze overblijfselen nog steeds. 

Frederik liet ook een Mariaschrijn maken voor de vier heilige relikwieën/relieken van de kerk: het kleed van Maria, de onthoofdingsdoek van Johannes, de windselen en de lendedoek van Jezus. Vermeende relikwieën zou een juistere benaming zijn, omdat er in de middeleeuwen, en zeker de periode rond de kruistochten, een nogal levendige handel in relikwieën was door rondreizende kooplieden. Er waren in die tijd zoveel stukjes van het kruis van Jezus, dat Johannes Calvijn, de kerkhervormer uit de 16e eeuw, al opmerkte dat '...al deze relikwieën samen genoeg hout zouden opleveren om een schip te vullen'. De beide schrijnen zijn gemaakt van gedreven en verguld zilver, en versierd met ivoor, emaillen en edelstenen. 

De Mariaschrijn (rond 1200) 

In de octogoon hangt een enorme kroonluchter aan een 27 meter lange en zware ketting vanuit het centrum van de koepel. Het is een geschenk van Frederik I Barbarossa in het jaar 1165. De kroonluchter is een rijkversierde achthoekige kaarsenhouder voor 48 kaarsen. De doorsnee is maar liefst ruim 4 meter. 

De barbarossa-kroonluchter uit 1165

Op 28 januari 1414 werd de gotische koorhal ingewijd, precies op de 600e sterfdag van Karel de Grote.Het koor sluit aan bij de Paltskapel (de octogoon), in oostelijke richting. Ook al heeft de kerk geen kruisvorm, ze is dus wel georiënteerd - gericht naar het oosten, in dit geval Jeruzalem, waar de te verwachten wederkomst van de Heer zal plaatsvinden! In 1884 kreeg de oude voorhal een toren van 74 meter hoogte.

Alle rijkdommen van de kerk en de fraaie bouwstijl kunnen niet verhinderen dat de meeste aandacht bij binnenkomst uitgaat naar de prachtige mozaïeken die de wanden, vloeren en koepel versieren. Je voelt je bijna in een Byzantijnse kerk! Het mozaïekwerk is niet allemaal nieuw - helaas! Al in de 9e eeuw was er sprake van figuratief mozaïekwerk, maar dat verdween in 1720 onder een dikke pleisterlaag. In 1870 werd die laag weer verwijderd, en werden de mozaïeken weer in oude stijl hersteld - voor zover dat mogelijk was! In het eerste decennium van de 20e eeuw werd de rest van de octogoon en de zestienhoek voorzien van nieuw-ontworpen mozaïeken op de muren. Ook werd toen een marmeren mozaïekvloer aangelegd.   

De ambo uit het jaar 1000 is een opvallend detail in het koor. Het is een soort preekstoel, maar alleen gebruikt om liturgische teksten voor te dragen. De ambo was een geschenk van Hendrik II. Hij heeft een houten kern, is afgewerkt met verguld koper en versierd met edelstenen en ivoor. 

Op de grens van de octogoon en het koor staat het vereerde genadebeeld van Aken. Het is een middeleeuws houten Mariabeeld, dat vanaf de 17e eeuw is bekleed.

De zwevende stralenkransmadonna is gemaakt door de Limburgse kunstenaar Jan von Stevensweert, en dateert uit 1524.

Het hoofdaltaar is een bijzonder kunstwerk in het centrum van de Dom, en het staat hier pas vanaf 1972. De zijplaten zijn van Karolingisch marmer (dat toen al herbruikt was, net de platen van de keizerskroon). De voorkant bestaat uit een gouden antependium, het Pala d'Oro. Het zijn 17 gedreven reliëfs van geplet goud uit de 11e eeuw, die o.a. de lijdensweg van Jezus weergeven.

De nieuwste geschiedenis
In de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) werd bij 74 luchtaanvallen bijna twee derde van de stad Aken verwoest. Het mag een wonder heten dat de Dom grotendeels ongeschonden de geallieerde bombardementen heeft 'overleefd' -  alleen het koor was ernstig beschadigd. Niet in de laatste plaats was dit te danken aan de geweldige inzet van de 'Domwache', jonge mannen, die nog tijdens de luchtaanvallen de branden fanatiek bestreden. Verschillende glas-in-loodramen herinneren nu aan de verschrikkingen van de oorlog. Ze bevatten moderne motieven in rood, en dateren van 1951 en later. 








De dom van Aken werd in 1978 opgenomen in de Werelderfgoed-lijst van de UNESCO vanwege haar opmerkelijke historische en kunsthistorische betekenis. Op dat moment was het het eerste Duitse monument op de lijst, en een van de eerste twaalf wereldwijd!

Nogmaals: ik heb in de dom van Aken altijd het gevoel in een dik geschiedenisboek te zitten. Ik heb het nog lang niet uit!

Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven

Bonngasse 20: Het huis van de meester!

Een bezoek van 25 september 2014

Ik ben een groot liefhebber van klassieke muziek in al zijn diversiteit! Ik houd er niet van om componisten, composities of musici in top-tien-achtige lijsten te rangschikken. Maar één ding is zeker: Beethoven is al vanaf mijn jeugd mijn grote favoriet, mijn meestercomponist - een componist die mij mateloos boeit, en die altijd weer iets in mij oproept. 

Op 8 oktober 1946 werd ik in Velsen-Noord geboren, en mijn geboortehuis heette FIDELIO, de naam van de enige opera van Beethoven. De liefde voor deze componist lijkt wel genetisch bepaald! Toen ik in de zesde klas van de toenmalige lagere school zat, en twee keer per week naar de Muziekschool ging voor algemeen muziekonderwijs, en - jawel - blokfluitles, mocht ik af en toe een grammofoonplaat kopen. Mijn eerste 45-toeren ep'tjes waren Mozarts 'Eine kleine Nachtmusik' en Smetena's 'Moldau', want die werden al heel vroeg tijdens de muzieklessen voorgespeeld en besproken! Maar Beethoven verdiende met zijn 'Vioolconcert in D' - mijn eerste 33-toeren lp - een bronzen derde plaats. Voor mij werd dat een gouden derde plaats, toen ik dat vioolconcert 'in het echt' hoorde spelen in het Haarlems Concertgebouw door Herman Krebbers en het Noord-Hollands Filharmonisch Orkest. Mijn allereerste concert! Dat verklaart mijn grote passie voor 'De Meester' waarschijnlijk helemaal..... 

Veertig jaar geleden bezocht ik in Bonn het geboortehuis van Beethoven, maar daar herinner ik mij niet meer zoveel van. Bovendien maakte je in die tijd van zo'n bezoekje hooguit twee foto's - ik heb ze nog! Op een van die foto's zit ik achter Ludwigs laatste piano (nicht berühren bitte -staat nog op het kaartje dat zichtbaar is op de foto) - en dat zie ik nog helder voor me. Als ik dan nu onverwacht een dag in Bonn ben wil ik natuurlijk weer even naar het huis in de Bonngasse 20. Zomaar om sfeer te proeven. Ik weet het: ik geloof niet dat zijn geest daar nog rondwaart (zoals Joost van den Vondel dat zo prachtig uit kon drukken). Het is geen graf, geen monument, geen bedevaartsplaats - het is gewoon een stukje 'uit het leven van'. En dan ook nog alleen het allereerste stukje van slechts drie jaar, want de familie Van Beethoven heeft nog tenminste in drie huizen gewoond in de stad, voordat Ludwig naar Wenen ging.

Als we in het centrum van Bonn uit de ondergrondse parkeerplaats stappen worden we als het ware door Ludwig zelf welkom geheten. Zijn standbeeld staat prominent op het plein tegenover de Münster, de Domkerk van Bonn. Het is het bekende beeld van de componist, met de gezichtsuitdrukking die we vaak uitgebeeld zien. Hoewel de kans daarop uiterst klein is, maak ik me sterk dat ik hem direct zou herkennen als hij hier in de Kaufhof zou rondlopen! Het beeld is onthuld in 1845, ter gelegenheid van Beethovens 75e geboortedag, en nog maar 18 jaar na zijn dood. Zowaar geen kleine hommage, en dat zal in 1845 ook zeker zo bedoeld zijn geweest! Een eerbewijs voor de ongetwijfeld bekendste inwoner van de stad ooit. Toen al!

We volgen de wegwijzers naar het Beethoven-Haus, slechts een paar straten van de Münsterplatz vandaan. Ik realiseer me dat het een klein wonder mag worden genoemd dat het huis nog bestaat. In de winter van 1944 is een groot deel van Bonn door bombardementen verwoest. Als we in de Bonngasse de 'Namen Jesu Kirche' inlopen, op amper 100 meter afstand van het Beethoven-Haus, horen we van de koster hoe die kerk bijna geheel verloren is gegaan, en na de oorlog ook weer geheel is hersteld. 

Maar - op nummer 20 vinden we het ongeschonden, gerestaureerde, en van veel bordjes voorziene huis van mijn favoriete componist - de voornaamste toeristische attractie van de stad Bonn. Voor € 6,00 mogen we naar binnen, en we krijgen een uitgebreide papieren gids mee in het Nederlands. 

Een bronzen beeld van Naoum Aronson, in 1905 door de maker geschonken

Voor € 2,50 is eventueel ook een audiotoer beschikbaar. We mogen alleen in de achtertuin fotograferen, en daar vinden we wat beelden van de componist, de aanbouw met de kamer waar Ludwig is geboren, en veel rokende bezoekers.

Het is nog vroeg, en op deze door-de-weekse dag is het niet druk. Gelukkig maar, want het huis is niet al te groot voor de busladingen toeristen die hier op drukkere dagen binnenvallen, en de beide etagevloeren kraken nu al alsof ze het na een paar honderd jaar dreigen te begeven. We zien de hele familiegeschiedenis van Ludwig, met schilderijen, documenten, stambomen, etc. 

Beethovens handschrift voor de 5e symfonie.
Zonder kopieereer kon het niet naar de graveur!

Het museum huisvest de grootste Beethovencollectie ter wereld met meer dan 150 originele documenten. Interessanter vind ik de collectie muziekinstrumenten: Beethovens altviool uit zijn Bonn-periode, het klavier van de Minorettenkirche, waarop hij vanaf zijn 10e vaak speelde, en een serie strijkkwartetinstrumenten die Beethoven van zijn beschermheer Lichnowsky kreeg. Twee vleugels staan - ook na 40 jaar nog - op de tweede verdieping: een identiek exemplaar van een vleugel die Beethoven van de Londense pianobouwer Broadwood kreeg in 1817, en de laatste vleugel waarop hij speelde, een instrument van de Weense pianobouwer Conrad Graf. Naast de muziekinstrumenten zien we ook een collectie van instrumenten die Beethoven vanaf zijn 30e gebruikte om beter te kunnen horen. 

Een belangrijke Europese cultuurprijs in 1998 voor het Beethoven-Haus

Bij de Beethoven-buste uit 1812 staan we even langer stil. Dit moet Beethoven geweest zijn, nog meer dan het beeld op het plein. Dit gezicht is gemodelleerd naar een masker dat tijdens Beethovens leven is gemaakt, zoals een dodenmasker normaal ná iemands leven gemaakt wordt. 

Op het podium in de benedenzaal is vanochtend geen uitvoering, we moeten we het doen met een Powerpointpresentatie. Er hangt ook een soort Powerpointpresentatie aan de muren van de zaal. Tientallen ingelijste foto's van musici, dirigenten en componisten laten door hun handtekening onder de foto's zien dat ze hier geweest zijn. Van Berstein tot Haitink, van Galway tot Abbado. We zijn dus in goed gezelschap. Maar eerlijk is eerlijk: Ludwig van Beethoven was de eerste..... en daar kwamen we voor!

Een groot compliment aan de stichting die dit gebouw en deze collectie al sinds 1889  zo goed beheert. Het ziet er allemaal prachtig uit.

De achtertuin van het Beethoven-Haus

Het Suermondt Ludwig Museum in Aachen

Het Suermondt Ludwig Museum 

Een stadspaleis in Aachen

10 december 2014

Foto van de Kulturstiftung Aachen

Op tien minuten loopafstand van het Hauptbahnhof van Aachen en aan de rand van het oude stadscentrum ligt een stadspaleis uit 1888 met een fraaie neo-renaissancistische gevel. Die stijl kom je vaak tegen bij de stadspaleizen in steden als Venetië en Florence, en de architect in Aken heeft zich daar ook door laten inspireren. We zijn aangekomen bij het Suermondt Ludwig Museum, waar we in 2006 voor de eerste keer waren. Het was er toen door een grote verbouwing heel rommelig, en het zal er nu wel heel anders uitzien! Ik herinner me van een tentoonstelling voor moderne kunst mijn verwondering over een ongeopend postpakketje in een vitrine, compleet met touwtjes en postzegel. Wat nou pakje? Tot ik de afzender zag: een wazig stempel plus de handtekening van de grootste inpakspecialist van de wereld Christo, die op dat moment net een kleine tien kilometer van de Arkansasrivier had ingepakt....

We gaan door een glazen deur in de oude gevel naar binnen, en staan dan ineens heel verrassend in een zuilengang van zware marmeren zuilen met versierde kapitelen. Halverwege de gang zien we een brede bordestrap naar de zware en hoge voordeuren van het gebouw. Ik ga in mijn gedachten even terug naar het einde van de 19e eeuw, en ik zie de koetsen binnenrijden. Ik hoor het geklots van de paardenhoeven op de tegels in de holle ruimte, en het hinniken, briesen en snuiven van de paarden. Ik zie bedienden in livrei, die de dames en heren helpen bij het uitstappen en.... "Kann ich Ihnen helfen?" - dat brengt ons dus gelijk weer terug in 2014. Op de plek waar de koetsen stopten staat nu een moderne entreebalie tussen het oude gebouw en de moderne nieuwbouw.

Foto van ons eerste bezoek in 2006 voor de verbouwing

Vijf euro voor een van de grootste stadsmusea van Duitsland - hoe kunnen ze het er voor doen. Dat is 'bei uns' wel even duurder, hoewel wij zelf al jaren met de Museumkaart op stap gaan. Ja, ik mag fotograferen, maar zonder flits en statief, en met nog een paar beperkingen - en of ik dat maar even met mijn handtekening op een formulier als kennisgeving wil bevestigen! De dame is buitengewoon vriendelijk en gastvrij, en ik doe het zonder morren. Zo goed is mijn Duits nou ook weer niet om over zo'n futiliteit een met alle naamvalsvormen verantwoord debat aan te gaan.  Ik kijk over de balie heen de nieuwe museumvleugel in, die aansluit bij de Kutscheneinfahrt. Daar zie ik de koffiecorner, de winkel, en bordjes naar vergaderzalen etc. Wat zijn die musea in Nederland en Duitsland toch allemaal mooi.

Foto: Aachen-Emotion

We lopen de trap op, of, meer in stijl, we bestijgen het bordes, en doen de zware deur open. We staan gelijk in de enorme hal van een stadspaleis uit Florence, waar mijn hele huis van drie verdiepingen in zou kunnen staan! Als ik mijn huis weer wegdenk zie ik de Bel-etage met balkon en Ionische dubbele zuilen, met daarboven de Korinthische zuilen die de volgende verdieping dragen. Geheel in stijl gebouwd dus. Zonder toegesnelde en gastvrije dame-met-badge zou me dit overigens niet zijn opgevallen - maar het is toch leuke informatie! 

Je wordt direct door de sfeer van dit gebouw meegenomen, en de prachtige collectie die we zien past uitstekend in deze setting. Beneden is een indrukwekkende collectie van middeleeuwse beeldhouwkunst - en alleen al hierom is het museum een bezoek waard! De meeste beelden zijn van hout gemaakt, en ik registreer: Zirbelkiefernholz, Lindenholz, Eichenholz, Nadelholz, Erlenholz. Gezien de vele beelden van Maria met kind, al dan niet met Jozef, de vlucht naar Egypte, de aanroeping van de herders, de engelen.... het lijkt hier een beetje op een religieuze kerstmarkt - toch?

Het zijn veelal religieuze stukken, die deel uitgemaakt hebben van beeldgroepen of altaren. Sommige beelden hebben de tand des tijds gaaf doorstaan, vaak zijn ze ook een beetje met de kleur of het bladgoud geholpen. Andere beelden missen onderdelen als hoofden, armen of benen - de onderdelen die het kwetsbaarst zijn. Mijn beeldje van 'Bartje' uit Assen heeft alles nog, maar dat is dan ook nog maar 50 jaar oud. Over 450 jaar mag hij ook een handje of zo missen. Zo lijkt een wel geheel onhandige Maria wanhopig te kijken naar haar lege armen zonder het vermiste kindje Jezus, waarvan alleen een voetje nog op het onderstuk staat.... 

Vanaf 1500 zie je ook meer 'wereldlijke' stukken komen van kooplieden, staatslieden, sponsors van de kerk (de eerste bobo's?). Mensen in ieder geval, die rijk en ijdel genoeg waren om zich te laten vereeuwigen met hun heilige, of met Maria, of zelfs helemaal alleen! Het markeerde de overgang naar de renaissance.

Het Suermondt Ludwig houdt regelmatig op de benedenverdieping exposities van moderne kunst, fotografie e.d. Op dit moment exposeert de fotograaf Dennis Stock onder de titel: Time is on our side. Stock is een van de grootste Amerikaanse fotografen van de laatste decennia. Hij is in 2010 overleden op 82-jarige leeftijd. Tot 25 januari 2015 worden 150 zwart-wit foto's van hem tentoongesteld uit de jaren '50/'60/'70.

De museumbibliotheek bevat een van de grootste collecties kunstliteratuur
 in Nordrhein-Westfalen is, en is beneden gehuisvest in 2 prachtige 
zalen met stucwerk en plafondschilderingen. (foto internet)

Op de 2e verdieping zijn naast schilderijen en beelden van de 12e tot de 20e eeuw,  vele andere dingen te zien: grote tapisserieën, fijne goudsmeedkunst, antieke voorwerpen (Attische vazen), tekeningen, aquarellen, grafiek en etsen van oude meesters, zoals De Goya, Rembrandt en Dürer. We zien er veel schilderijen van minder bekende Hollandse meesters, maar er zijn ook 2 Rembrandts, en werken van bekende schilders als Govert Flinck en Gerard Dou.

Rembrandt van Rijn/Gerard Dou

Govert Flinck

De collectie moderne schilderkunst is ondergebracht op de derde verdieping, met vooral veel werken van Duitse schilders. Wij lopen inmiddels een beetje op ons tandvlees, en kunnen eigenlijk alleen nog belangstelling opbrengen voor een bijzondere en uitgebreide collectie glas-in-loodramen van de 14e tot de 20e eeuw. Dat zie je niet zo vaak in een museum! Oude glasbeschilderingen uit de Middeleeuwen, maar ook heel modern glas. Mooi aangelicht en beschreven. Ik mis alleen - maar ja, je kunt niet alles hebben natuurlijk - mijn favoriete glaskunstenaar Marc Chagall. 

Het museumgebouw ziet er prachtig verzorgd uit, alleen de belichting lijkt in de winter wat somber. Het is ook wat zoeken naar toiletten, en de 'bewegwijzering' naar de verschillende onderdelen van de collectie is wat povertjes. Zoals in de meeste musea tegenwoordig zijn ook hier veel kluisjes, er is een winkel en een restauratie. Het personeel is uiterst vriendelijk en behulpzaam. In alle zalen zijn bladen met beschrijvingen te vinden van het geëxposeerde werk. 

Wat ik echt gemist heb zijn de museumbezoekers, we waren maar met een héél klein groepje mensen binnen, en waarschijnlijk waren er meer personeelsleden in huis dan bezoekers. Die stonden misschien wel Glühwein te drinken op de kerstmarkt..... 

Alles bij elkaar genomen is dit museum een absolute aanrader dus - het is een van de grootste stedelijke musea in Duitsland. Het bestaat al sinds 1883, en vanaf 1901 in dit gebouw.

Een bijzonder middeleeuws schilderij: de besnijdenis
van Jezus - nooit eerder 'in beeld' gezien!

We lopen de KUTSCHENEINFAHRT weer uit, en gaan op weg naar de WEIHNACHTSMARKT, met zijn traditionele Bratwurst, Glühwein en Aachener Printen. We gaan onder in de menigte van duizenden mensen die zich op deze normale doordeweekse avond tussen de kramen rond Dom en Stadhuis verdringen. Ook leuk natuurlijk!

Pretoria: Jacaranda city

JACARANDA-CITY

Purple rain in Pretoria

Oktober 2014

Voor ons is het viermaal scheepsrecht! Drie keer zagen wij Pretoria in de-cember en januari in een bonte zomerse bloemenpracht. Pas tijdens onze vierde reis naar Zuid-Afrika zagen we met eigen ogen waarom Pretoria in alle reisgidsen Jacaranda-city wordt genoemd. Dit jaar waren we er namelijk de hele maand oktober, en dat is precies de voorjaarsmaand waarin deze bomen in volle bloei staan. 

Uitzicht over Pretoria vanaf de terrassen van het parlementsgebouw

De jacaranda is de meest voorkomende boom in Pretoria, en kan tot wel 20/ 30 meter hoog worden. In het centrum lijken alle straten er mee omzoomd te zijn, en vanaf het uitkijkpunt bij de Uniegebouwen zie je letterlijk een paarse gloed over de stad liggen. Ik heb nog nooit in een stad of landschap zo´n dominante kleur gezien.  Er moeten meer dan 80.000 jacaranda's in de stad zijn, maar dat heb ik niet echt gecontroleerd. Volgens mij zijn het er bovendien véél meer!

Bij ons vind je ze niet, want ze zijn niet goed bestand tegen de vrieskou. Ook in Kaapstad, waar het redelijk koud kan worden, kom je ze bijna niet tegen. Op de geografische hoogte van Pretoria gedijen ze echter geweldig. De jaca-randa is in de tweede helft van de negentiende eeuw uit Brazilië ingevoerd, en dat lijkt nu ineens een probleem te worden. Het is eigenlijk een exoot - een niet-inheemse soort, en in Zuid-Afrika is wetgeving tot stand gekomen die exoten moet weren - zelfs 'met terugwerkende kracht'! We hebben in Nederland ook een uitgebreide flora-/faunadiscussie met betrekking tot uitheemse soorten - wij noemen ze 'invasieve exoten'. Ze kunnen op hun nieuwe plek de inheemse plant- en diersoorten en zelfs micro-organismen bedreigen en zelfs verdrijven. Er woedt een felle discussie over het kappen van alle jacaranda's en een plantverbod. Voorlopig zal dat niet gebeuren, omdat de bomen te beeldbepalend zijn voor de stad Pretoria, en niet is vastgesteld dat de boom schadelijk is voor de lokale boomsoorten. Het zou ook bepaald geen kleine klus zijn die geklaard zou moeten worden. Er zou wel veel hout beschikbaar komen voor de meubelindustrie, want daar is deze houtsoort heel geschikt voor!

Bloemkransen en blad van de jacaranda

Hoewel de meeste planten in deze regio het hele jaar groen blijven, is de jacaranda bladloos in de zachte Afrikaanse winter (juni/augustus). In sep-tember begint de boom in bloei te komen. De klokvormige bloemen staan in opvallend grote pluimen, en elke bloem heeft een kroon van vijf lobben. Overdag lichten de bloemen op in de felle zon, en tegen het vallen van de avond lijkt de paarse kleur dieper en intenser te worden. 

Pas halverwege oktober zagen wij tussen de paarse bloemen de bladeren tevoorschijn komen. Waarschijnlijk is deze boom juist vanwege de bladeren zo geliefd: ze doen denken aan de dubbelgeveerde bladeren van de varen, en deze bladvorm filtert als het ware het felle zonlicht, maar laat nog voldoende licht door. Als de bladeren volgroeid zijn, laat de boom zijn bloemen vallen, en wordt Pretoria bedekt met een vaal paars tapijtje - ze noemen het de 'purple rain'! 

Als de bloemen uitvallen spreken ze in Pretoria van de 'purple rain'

De bloei van de jacaranda valt samen met het Zuid-Afrikaanse einde van het schooljaar, de tijd ook van de examens. Veel studenten hopen dat er een jacarandabloempje op hun hoofd zal vallen, want dat zou volgens 'de overlevering' geluk brengen bij de examens.