Museum Willet-Holthuysen Amsterdam

MUSEUM WILLET-HOLTHUYSEN

Genieten op de Herengracht

Ons bezoek van 19 december 2014

Een rondvaart door de Amsterdamse grachten blijft altijd een top-attractie, en toen wij in  mei 2014 Engelse vrienden op bezoek hadden, wilden zij dolgraag de stad met met zo'n canalboat verkennen. Zo konden Marianne en ik ook lekker meege-nieten! Vanaf het water ziet alles er heel anders uit dan vanaf de straat! De bruggen, de bedrijvigheid op straat en op het water, de woonboten, de fietsen.... Maar onze aandacht werd toch het meest getrokken door de eeuwenoude statige patriciërshuizen met vier, vijf verdiepingen, hijsbalken, stoepen met prachtige smeedijzeren hekwerken en souterrains. En niet te vergeten de talrijke trap-, tuit-, hals-, klok- en lijstgevels die zo kenmerkend zijn voor deze 17e eeuwse huizen. We zien aan de naamborden en de logo's dat er veel kantoren, banken en hotels 'achter die gevels zitten', maar veel huizen lijken ook nog gewoon bewoond te zijn! Hoe zou dat zijn om in zo'n eeuwenoud grachtenhuis te wonen? We gaan er vanuit dat achter die historische gevels veel van de oorspronkelijke en stijlvolle interieurs aangepast zijn aan onze tijd en onze woonwensen, en dat die grote panden - gezien de waarschijnlijk peperdure huurprijzen - veelal 'opgeknipt' zijn in appartementen en studentenkamers.

Vandaag gaan we op ontdekkingstocht, en we staan met een folder van het Museum Willet Holthuysen in onze handen op de stoep van Herengracht 605, zo'n statig grachtenpand uit 1685. Een dubbel grachtenpand zelfs, met twee hijsbalken die pront uitsteken boven de zolderramen. Een chique dubbele stoep met acht treden leidt naar een hoge deur, die in deze week voor de kerst versierd is met een grote kerstkrans. Wij worden echter verwezen naar de dienstingang onder de trap. Ja, we kennen onze klassieken en kijken ook naar Downton Abbey! De folder zegt heel stellig in 6 talen: Ervaar hoe het was om te wonen in een deftig Amsterdams grachtenhuis! En.... zijn wij daar niet erg benieuwd naar?! We verwachten hier geen gewoon museum met de gebruikelijke museale uitstallingen, maar een woonhuis, dat kennelijk 'even' door de bewoners uit het eind van de 19e eeuw is achtergelaten....   

De naamgevers van het museum, Louisa Holt-huysen en haar man Abraham Willet, waren de laatste bewoners in een reeks van 20 families die er vanaf de bouw van het huis hebben gewoond. Het echtpaar bleef kinder-loos, en toen Louisa Willet-Holthuysen in 1895 als laatste overleed, schonk zij het huis, de inventaris en de kunstverzameling van haar man aan de stad Amsterdam. Ze legde wel als voorwaarde in haar testament vast dat het huis als museum - met hun beider naam - moest worden opengesteld voor het publiek. Al een jaar na Louisa's overlijden werd dit door de stad Amsterdam gerealiseerd door enkele zalen met kunstvoorwerpen voor het publiek open te stellen.

Een interieurschilderij van de Willets van de
kamer waarin het schilderij nu weer staat! 

Sinds die tijd is er veel gebeurd: het hele gebouw is zoveel mogelijk teruggebracht in de stijl van de grote verbouwingen van 1740 en de aanpassingen door het echtpaar Willet-Holthuysen uit 1865. Meubels en gebruiksvoor-werpen werden uit andere museale collecties aangekocht en weer opgesteld in de kamers, zoals ze er ook hadden kunnen staan in 1850.... Het museum van nu staat er tiptop bij, inclusief de stadstuin in 18e eeuwse stijl, met historische bomen- en plantensoorten. 

Wij stappen naar binnen, en worden gelijk op-geslokt door de sfeer van het gebouw. 'Downstairs' is de kassa, waar we onze onvolprezen Museum-kaart kunnen laten scannen, en een audiotoer kunnen meekrijgen. Daar zijn ook de kluisjes en kunnen we onze jassen ophangen. Er zijn op alle verdiepingen toiletten, maar die zijn echt klein gebleven, met authentieke - vaak kapotte - tegeltjes. Wel verantwoord hygiënisch en van alle gemakken voorzien natuurlijk. De wasbakjes zijn hier en daar buiten het toilet opgehangen vanwege ruimtegebrek! Voor mensen die slecht ter been zijn of in een rolstoel zitten lijkt het huis niet zo geschikt! Fotograferen mag, met of zonder statief en flitser - voor mij altijd iets dat me blij maakt!  

We beginnen onze rondgang 'downstairs' in de grote en in authentieke staat teruggebrachte keuken, waar we tevens koffie kun-nen gebruiken. Geen luxe koffiecorner, maar een simpele machine, een blad met melk, suiker en lepeltjes, en een briefje: 'U mag aan de keukentafel gaan zitten om uw koffie te drinken'. We kunnen dan ondertussen op enkele plaatsen in de keuken 'inloggen' met onze audiotoer en luisteren naar de verhalen van 'toen' - met nog een optie voor extra informatie. We zien hier alle mogelijke antieke keukenspullen, maar ook een van de eerste elektrische huisapparaten uit deze tijd. De familie kon de bedienden in het souterrain oproepen door middel van een elektrisch kastje, dat aangaf uit welk vertrek de oproep kwam. Dit in plaats van de mechanische belletjes vanuit alle kamers, wat in die tijd nog gebruikelijk was.

De gang op de bel-etage heeft een marmeren vloer en lambrisering en een plafond met stucdecoraties. Het is het resultaat van een verbouwing uit 1740. Ook het monumentale trappenhuis met stucwerk in Lodewijk XIV-stijl is uit deze tijd. Het is een van de rijkste trap-penhuizen in Amsterdam. De trap is licht door een lichtkoepel in het dak ('de lantaarn'), en drie grote neo-classicistische beelden domineren het hele trappenhuis. 

Het huis is vermaard vanwege de waardevolle interieurs van de kamers, en in deze kersttijd zijn die heel sfeervol gemaakt met bloemen, kransen, en kerstversiering. Onder de kerstboom in de Balzaal liggen de pakjes voor de kinderen van het personeel, alsof ze vandaag nog zullen worden geopend. 

De tafel in de Eetkamer is voor het kerstdiner opgemaakt met het chicste tafellaken, het mooiste porceleinen servies, het fraaie zilveren bestek en het kristallen glaswerk.

In de Slaapkamer kijken we toch even in het grote bed met het zware baldakijn of de heer en mevrouw niet even aan het rusten zijn. Het zitbad is ook leeg - wat moet dat in die tijd zonder stromend water een geloop geweest zijn met heet water! 

En nee, meneer is ook niet in de def-tige Herenkamer en mevrouw is niet met gasten in haar Damessalon. Tijd ge-noeg voor ons dus om op ons gemak rond te kijken, te luisteren naar onze audiotoer en foto's te maken! We voelen ons vandaag voyeurs door zo ongegeneerd in het huis van een ander rond te lopen - zeker omdat er vandaag nog maar een paar andere bezoekers zijn! Aan het eind van de gang blijven we in het Tuinkamertje even rondkijken. We zien van bovenaf de symmetrie van de gereconstrueerde  18e eeuwse tuin. In de tijd van de Willets stonden hier de stallen en het koetshuis, die in 1929 door een brand verloren zijn gegaan.

Boven de eetkamer is een zogenaamde tussenverdieping, als opslagplaats voor voorraden en serviezen. Twee kamers voor de prijs van één! Alleen de hoogste bediende had een sleutel van deze ruimte. Dure zaken als thee werden hier opgeslagen. Thee was heel duur in die tijd, en ook het theedoosje in de keuken voor 'mevrouw' ging consequent op slot!

Op de hoogste verdieping vinden we de kunstcollectie van de familie, en een tijdelijke tentoonstelling. Daar wordt het 'huis' ineens wat meer 'museum'. 

Het is geen wonder dat er veel gesleuteld is aan een huis met zo'n lange historie en met zoveel bewoners. Ik geniet in mijn huis van amper 20 jaar ook al van mijn tweede keuken en badkamer, en ik heb inmiddels ook al heel wat afgeklust! Niet zo gek dus, dat na 330 jaar aan Herengracht 605 eigenlijk alleen de balklagen, de vloerdelen en de kap nog origineel zijn. In 1740 is het huis radicaal verbouwd. Oud-bewoner bankier Willem Gideon Deutz heeft toen een geheel nieuwe Louis XIV-gevel laten plaatsen, compleet met de huidige dubbele stoep en dienstingang. Het werd daarmee een van de rijkste gevels aan de grachtengordel in die tijd! Deutz wilde zijn huis representatiever maken en natuurlijk een beetje imponeren..... hij was een schatrijke notabele, en is maar liefst vijf keer burgemeester van Amsterdam geweest. 

Mevrouw Willet erfde het huis van haar vader, en zij en haar man, die kunstverzamelaar was, pasten het huis in het laatste kwart van de 19e eeuw weer aan hun eigen 'moderne tijd' aan. Daarvan is nog veel te zien in het huis, want de stijlkamers van nu zijn deels nog uit die tijd, en deels weer in die tijd teruggebracht. Zo kunnen wij ons een voorstelling maken van het leven in zo'n mooi grachtenpand in de 18e en 19e eeuw. De rijke familie Willet heeft er écht geleefd, feesten gegeven, gasten ontvangen. Er waren bedienden in huis, die beneden hun eigen ingang, hun grote keuken en andere werkvertrekken hadden. 

Als we na enkele uren het museum verlaten zijn al onze vragen over het leven in zo'n deftig grachtenhuis beantwoord. We stappen op de tram voor een bezoek aan de Hermitage - weer een prachtig pand aan de Amsterdamse grachten. 

Ondertussen blijf ik het lied van Wim Sonneveld in mijn gedachten horen:

♫ Aan de Amsterdamse grachten heb ik heel m'n hart voor altijd verpand - Amsterdam vult mijn gedachten als de mooiste stad in ons land....... ♫

Hij was natuurlijk wel Amsterdammer!

foto's in deze blog: G.J. Koppenaal - 19/12/2014
foto rondvaart: G.J. Koppenaal - 7/5/2014
foto echtpaar Willet Holshuysen en museumlogo: Internet

Dom van Aken

DE DOM VAN AKEN 

Aan de basis van onze westerse beschaving

9 oktober 2014

Ik ben een verklaard kathedralofiel - dat geef ik grif toe! Ik kan moeilijk 'zo maar' een mooie oude kerk voorbij lopen. Als de deur open is wil ik even naar binnen om de sfeer te proeven van het gebouw, en om even te kijken naar de brandende kaarsen, die allemaal om een bepaalde reden zijn aangestoken. Soms speelt het orgel, dan heb ik mazzel, en ga ik er even voor zitten! Het zijn rustmomenten op een vaak drukke dag, meditatieve momenten ook. Is God niet juist in de stilte te vinden? Hebben de mensen hem hier al niet eeuwenlang gezocht met hun verdriet, geluk, hoop, angst, dankbaarheid, geloof - of juist om die dingen te zoeken? Kerken, synagogen, tempels, moskeeën zijn 'mensengebouwen', plaatsen waar mensen hun kwetsbaarheid tonen in hun relatie met God - welk geloof zij ook aanhangen. 

Oude kathedralen zijn natuurlijk ook geweldige cultuurdragers van architectuur, taal en kunst in al zijn verschijningsvormen en stijlperioden! Beelden, muziek, poëzie, schilder- en glaskunst om maar even iets te noemen. Het is niet altijd de grootte van de kerk die me aantrekt, de hoeveelheid kunstschatten, de gebrandschilderde ramen, of de architectuur. Wat me boeit is het verhaal van eeuwen dat de kerk lijkt te vertellen, en dat voortdurend bijgesteld is en nog steeds aangevuld wordt. Een verhaal van geloof en geloofsafval, branden en wederopbouw, perioden van armoede en bloei, van oorlogen en vredes, restauraties, herinneringen aan overledenen - een continuüm van gebeurtenissen. Een verhaal over mensen uit alle eeuwen van haar bestaan! 

Van alle honderden kerken, klein en groot, die ik in mijn leven bezocht heb, neemt de Dom van Aken een heel speciale plaats in. Klein, overzichtelijk, warm, oud, bijzonder - het zijn maar enkele van de kenmerken die ik de kerk zou willen toeschrijven. Ik heb er altijd het gevoel in een dik geschiedenisboek te zitten, waarvan het eerste hoofdstuk begonnen is met Karel de Grote in het jaar 800. Met in een voorwoord de geschiedenis van de 200 jaar daarvoor, toen er ook al een kerk stond. Ik zei al: een dik geschiedenisboek! Ik vat in deze blog enkele hoofdzaken samen, want voor de rest hebben we boeken vol informatie, en natuurlijk Google.... 

'De Dom van Aken' lijkt een eeuwenlang semantisch begrip, maar zij is pas een Domkerk geworden in 1930, toen Aken de hoofdplaats werd van een bisdom. Voor de rest van de ongeveer 1200-jarige geschiedenis is de Mariakerk (Marienkirche), zoals zij officieel heet, alleen van 1802/1821 een Domkerk geweest. De kerk wordt ook wel Kaiserdom genoemd, of Münsterkirche.

Vele malen ben ik hier geweest om, altijd weer verrast, rond te kijken of om een viering mee te maken. Voor het eerst heb ik nu geboekt voor een rondleiding met een gids, om eindelijk eens in het koorgedeelte te kunnen komen, dat ik alleen van afstand heb kunnen zien, en op de eerste verdieping, die ik alleen ken van foto's! Door de drukte van de Akense kerstmarkt, is onze groep groot - te groot eigenlijk, en is de gids daardoor niet altijd even goed verstaanbaar. Geen probleem. Globaal luisteren, en ondertussen bij alle 'stops' de tijd nemen om foto's te maken. Dit principe pas ik overal in de wereld toe bij rondleidingen-met-gidsen! Het is heerlijk om eens géén fotobeperkingen opgelegd te krijgen. Met de plattegrond, de mooie rondleidingsbrochure en het internet kom ik er thuis wel uit.

Onze rondleiding begint bij de bronzen plattegrond van de 'Dom zu Aachen' op de Domhof. 

De bronzen kerkplattegrond in de Domhof, waar alle rondleidingen beginnen.
Het lichte deel, de Oktogon is het oudste deel uit de tijd van Karel de Grote.

Uit oude kronieken blijkt dat er op deze plaats al gebouwen stonden in de Romeinse Tijd, en dat hier in de 7e eeuw een eerste Mariakerk stond. Rond het jaar 800 liet Karel de Grote de kapel bouwen die we nu nog terugzien in de octogoon, de achthoek, die omgeven is door een zestienzijdige omgang. Voor de pilaren werd marmer aangevoerd uit Ravenna en Rome. Een 31 meter hoge koepel bekroonde de octogoon, en was daarmee de grootste stenen koepel in Noord-Europa. Karel wilde op deze manier de grandeur van het Romeinse Rijk weer laten herleven in zijn Karolingische Rijk, dat ruwweg Duitsland, Oostenrijk, Italië en Frankrijk omvatte, en ons land beneden de grote rivieren. 

Karel de Grote richtte een stift op, een gemeenschap van geestelijken die de hele dag bezig waren met de viering van de liturgie. Zij moesten door een ononderbroken gebed het zielenheil waarborgen van de heerser en zijn familie en het voortbestaan van het rijk. 

De troon op de eerste verdieping
Koning Karel de Grote werd op Eerste Kerstdag van het jaar 800, toen de Mariakerk bijna klaar was, bij het Maria-altaar tot keizer van het Karolingische Rijk gezalfd en gekroond. Zijn inhuldiging vond plaats op de marmeren troon die voor deze gelegenheid was gemaakt. De troon staat op een verhoging van zes treden, precies zoals dat ook bij de troon van koning Salomo het geval was. Het is niet helemaal zeker of deze verhoging in Karels tijd al bij de troon hoorde, en of hij ook op de eerste verdieping van de Octogoon stond, zoals bij de latere kroningen. Het is de oudste bewaard gebleven koningskroon in West-Europa, en werd van 936-1531 gebruikt voor de kroning van maar liefst 30 Duitse koningen en keizers. je kunt de troon niet zien vanuit de kerk zelf. wel zie je de balustrade, die gemaakt is van een bronzen traliewerk uit 880. Uit technisch oogpunt behoort dit hekwerk tot de meest kostbare Karolingische kunst die we kennen.

De Karelsschrijn (rond 1200) met de relieken van keizer Karel de Grote.

De Karels- en Mariaschrijn

Op 28 januari 814 stierf Karel de Grote in Aken, en hij werd op diezelfde dag in 'zijn' Mariakerk begraven. Vierhonderd jaar later, in 1215, werd Frederik I tot keizer gekroond. Hij was een groot bewonderaar van zijn illustere voorganger, en liet ter gelegenheid van zijn eigen kroning een prachtige schrijn maken voor de overblijfselen van Karel. Hij haalde zelf de botten uit het oude reliquiarium, en deed ze in de nieuwe 'Karlschrein', die op dat moment nog niet eens helemaal voltooid was! In deze prachtig versierde kist, die alle aandacht in het koor van de Domkerk naar zich toetrekt, liggen deze overblijfselen nog steeds. 

Frederik liet ook een Mariaschrijn maken voor de vier heilige relikwieën/relieken van de kerk: het kleed van Maria, de onthoofdingsdoek van Johannes, de windselen en de lendedoek van Jezus. Vermeende relikwieën zou een juistere benaming zijn, omdat er in de middeleeuwen, en zeker de periode rond de kruistochten, een nogal levendige handel in relikwieën was door rondreizende kooplieden. Er waren in die tijd zoveel stukjes van het kruis van Jezus, dat Johannes Calvijn, de kerkhervormer uit de 16e eeuw, al opmerkte dat '...al deze relikwieën samen genoeg hout zouden opleveren om een schip te vullen'. De beide schrijnen zijn gemaakt van gedreven en verguld zilver, en versierd met ivoor, emaillen en edelstenen. 

De Mariaschrijn (rond 1200) 

In de octogoon hangt een enorme kroonluchter aan een 27 meter lange en zware ketting vanuit het centrum van de koepel. Het is een geschenk van Frederik I Barbarossa in het jaar 1165. De kroonluchter is een rijkversierde achthoekige kaarsenhouder voor 48 kaarsen. De doorsnee is maar liefst ruim 4 meter. 

De barbarossa-kroonluchter uit 1165

Op 28 januari 1414 werd de gotische koorhal ingewijd, precies op de 600e sterfdag van Karel de Grote.Het koor sluit aan bij de Paltskapel (de octogoon), in oostelijke richting. Ook al heeft de kerk geen kruisvorm, ze is dus wel georiënteerd - gericht naar het oosten, in dit geval Jeruzalem, waar de te verwachten wederkomst van de Heer zal plaatsvinden! In 1884 kreeg de oude voorhal een toren van 74 meter hoogte.

Alle rijkdommen van de kerk en de fraaie bouwstijl kunnen niet verhinderen dat de meeste aandacht bij binnenkomst uitgaat naar de prachtige mozaïeken die de wanden, vloeren en koepel versieren. Je voelt je bijna in een Byzantijnse kerk! Het mozaïekwerk is niet allemaal nieuw - helaas! Al in de 9e eeuw was er sprake van figuratief mozaïekwerk, maar dat verdween in 1720 onder een dikke pleisterlaag. In 1870 werd die laag weer verwijderd, en werden de mozaïeken weer in oude stijl hersteld - voor zover dat mogelijk was! In het eerste decennium van de 20e eeuw werd de rest van de octogoon en de zestienhoek voorzien van nieuw-ontworpen mozaïeken op de muren. Ook werd toen een marmeren mozaïekvloer aangelegd.   

De ambo uit het jaar 1000 is een opvallend detail in het koor. Het is een soort preekstoel, maar alleen gebruikt om liturgische teksten voor te dragen. De ambo was een geschenk van Hendrik II. Hij heeft een houten kern, is afgewerkt met verguld koper en versierd met edelstenen en ivoor. 

Op de grens van de octogoon en het koor staat het vereerde genadebeeld van Aken. Het is een middeleeuws houten Mariabeeld, dat vanaf de 17e eeuw is bekleed.

De zwevende stralenkransmadonna is gemaakt door de Limburgse kunstenaar Jan von Stevensweert, en dateert uit 1524.

Het hoofdaltaar is een bijzonder kunstwerk in het centrum van de Dom, en het staat hier pas vanaf 1972. De zijplaten zijn van Karolingisch marmer (dat toen al herbruikt was, net de platen van de keizerskroon). De voorkant bestaat uit een gouden antependium, het Pala d'Oro. Het zijn 17 gedreven reliëfs van geplet goud uit de 11e eeuw, die o.a. de lijdensweg van Jezus weergeven.

De nieuwste geschiedenis
In de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) werd bij 74 luchtaanvallen bijna twee derde van de stad Aken verwoest. Het mag een wonder heten dat de Dom grotendeels ongeschonden de geallieerde bombardementen heeft 'overleefd' -  alleen het koor was ernstig beschadigd. Niet in de laatste plaats was dit te danken aan de geweldige inzet van de 'Domwache', jonge mannen, die nog tijdens de luchtaanvallen de branden fanatiek bestreden. Verschillende glas-in-loodramen herinneren nu aan de verschrikkingen van de oorlog. Ze bevatten moderne motieven in rood, en dateren van 1951 en later. 








De dom van Aken werd in 1978 opgenomen in de Werelderfgoed-lijst van de UNESCO vanwege haar opmerkelijke historische en kunsthistorische betekenis. Op dat moment was het het eerste Duitse monument op de lijst, en een van de eerste twaalf wereldwijd!

Nogmaals: ik heb in de dom van Aken altijd het gevoel in een dik geschiedenisboek te zitten. Ik heb het nog lang niet uit!

Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven

Bonngasse 20: Het huis van de meester!

Een bezoek van 25 september 2014

Ik ben een groot liefhebber van klassieke muziek in al zijn diversiteit! Ik houd er niet van om componisten, composities of musici in top-tien-achtige lijsten te rangschikken. Maar één ding is zeker: Beethoven is al vanaf mijn jeugd mijn grote favoriet, mijn meestercomponist - een componist die mij mateloos boeit, en die altijd weer iets in mij oproept. 

Op 8 oktober 1946 werd ik in Velsen-Noord geboren, en mijn geboortehuis heette FIDELIO, de naam van de enige opera van Beethoven. De liefde voor deze componist lijkt wel genetisch bepaald! Toen ik in de zesde klas van de toenmalige lagere school zat, en twee keer per week naar de Muziekschool ging voor algemeen muziekonderwijs, en - jawel - blokfluitles, mocht ik af en toe een grammofoonplaat kopen. Mijn eerste 45-toeren ep'tjes waren Mozarts 'Eine kleine Nachtmusik' en Smetena's 'Moldau', want die werden al heel vroeg tijdens de muzieklessen voorgespeeld en besproken! Maar Beethoven verdiende met zijn 'Vioolconcert in D' - mijn eerste 33-toeren lp - een bronzen derde plaats. Voor mij werd dat een gouden derde plaats, toen ik dat vioolconcert 'in het echt' hoorde spelen in het Haarlems Concertgebouw door Herman Krebbers en het Noord-Hollands Filharmonisch Orkest. Mijn allereerste concert! Dat verklaart mijn grote passie voor 'De Meester' waarschijnlijk helemaal..... 

Veertig jaar geleden bezocht ik in Bonn het geboortehuis van Beethoven, maar daar herinner ik mij niet meer zoveel van. Bovendien maakte je in die tijd van zo'n bezoekje hooguit twee foto's - ik heb ze nog! Op een van die foto's zit ik achter Ludwigs laatste piano (nicht berühren bitte -staat nog op het kaartje dat zichtbaar is op de foto) - en dat zie ik nog helder voor me. Als ik dan nu onverwacht een dag in Bonn ben wil ik natuurlijk weer even naar het huis in de Bonngasse 20. Zomaar om sfeer te proeven. Ik weet het: ik geloof niet dat zijn geest daar nog rondwaart (zoals Joost van den Vondel dat zo prachtig uit kon drukken). Het is geen graf, geen monument, geen bedevaartsplaats - het is gewoon een stukje 'uit het leven van'. En dan ook nog alleen het allereerste stukje van slechts drie jaar, want de familie Van Beethoven heeft nog tenminste in drie huizen gewoond in de stad, voordat Ludwig naar Wenen ging.

Als we in het centrum van Bonn uit de ondergrondse parkeerplaats stappen worden we als het ware door Ludwig zelf welkom geheten. Zijn standbeeld staat prominent op het plein tegenover de Münster, de Domkerk van Bonn. Het is het bekende beeld van de componist, met de gezichtsuitdrukking die we vaak uitgebeeld zien. Hoewel de kans daarop uiterst klein is, maak ik me sterk dat ik hem direct zou herkennen als hij hier in de Kaufhof zou rondlopen! Het beeld is onthuld in 1845, ter gelegenheid van Beethovens 75e geboortedag, en nog maar 18 jaar na zijn dood. Zowaar geen kleine hommage, en dat zal in 1845 ook zeker zo bedoeld zijn geweest! Een eerbewijs voor de ongetwijfeld bekendste inwoner van de stad ooit. Toen al!

We volgen de wegwijzers naar het Beethoven-Haus, slechts een paar straten van de Münsterplatz vandaan. Ik realiseer me dat het een klein wonder mag worden genoemd dat het huis nog bestaat. In de winter van 1944 is een groot deel van Bonn door bombardementen verwoest. Als we in de Bonngasse de 'Namen Jesu Kirche' inlopen, op amper 100 meter afstand van het Beethoven-Haus, horen we van de koster hoe die kerk bijna geheel verloren is gegaan, en na de oorlog ook weer geheel is hersteld. 

Maar - op nummer 20 vinden we het ongeschonden, gerestaureerde, en van veel bordjes voorziene huis van mijn favoriete componist - de voornaamste toeristische attractie van de stad Bonn. Voor € 6,00 mogen we naar binnen, en we krijgen een uitgebreide papieren gids mee in het Nederlands. 

Een bronzen beeld van Naoum Aronson, in 1905 door de maker geschonken

Voor € 2,50 is eventueel ook een audiotoer beschikbaar. We mogen alleen in de achtertuin fotograferen, en daar vinden we wat beelden van de componist, de aanbouw met de kamer waar Ludwig is geboren, en veel rokende bezoekers.

Het is nog vroeg, en op deze door-de-weekse dag is het niet druk. Gelukkig maar, want het huis is niet al te groot voor de busladingen toeristen die hier op drukkere dagen binnenvallen, en de beide etagevloeren kraken nu al alsof ze het na een paar honderd jaar dreigen te begeven. We zien de hele familiegeschiedenis van Ludwig, met schilderijen, documenten, stambomen, etc. 

Beethovens handschrift voor de 5e symfonie.
Zonder kopieereer kon het niet naar de graveur!

Het museum huisvest de grootste Beethovencollectie ter wereld met meer dan 150 originele documenten. Interessanter vind ik de collectie muziekinstrumenten: Beethovens altviool uit zijn Bonn-periode, het klavier van de Minorettenkirche, waarop hij vanaf zijn 10e vaak speelde, en een serie strijkkwartetinstrumenten die Beethoven van zijn beschermheer Lichnowsky kreeg. Twee vleugels staan - ook na 40 jaar nog - op de tweede verdieping: een identiek exemplaar van een vleugel die Beethoven van de Londense pianobouwer Broadwood kreeg in 1817, en de laatste vleugel waarop hij speelde, een instrument van de Weense pianobouwer Conrad Graf. Naast de muziekinstrumenten zien we ook een collectie van instrumenten die Beethoven vanaf zijn 30e gebruikte om beter te kunnen horen. 

Een belangrijke Europese cultuurprijs in 1998 voor het Beethoven-Haus

Bij de Beethoven-buste uit 1812 staan we even langer stil. Dit moet Beethoven geweest zijn, nog meer dan het beeld op het plein. Dit gezicht is gemodelleerd naar een masker dat tijdens Beethovens leven is gemaakt, zoals een dodenmasker normaal ná iemands leven gemaakt wordt. 

Op het podium in de benedenzaal is vanochtend geen uitvoering, we moeten we het doen met een Powerpointpresentatie. Er hangt ook een soort Powerpointpresentatie aan de muren van de zaal. Tientallen ingelijste foto's van musici, dirigenten en componisten laten door hun handtekening onder de foto's zien dat ze hier geweest zijn. Van Berstein tot Haitink, van Galway tot Abbado. We zijn dus in goed gezelschap. Maar eerlijk is eerlijk: Ludwig van Beethoven was de eerste..... en daar kwamen we voor!

Een groot compliment aan de stichting die dit gebouw en deze collectie al sinds 1889  zo goed beheert. Het ziet er allemaal prachtig uit.

De achtertuin van het Beethoven-Haus