More is more

MORE is more

Een schitterend nieuw museum

Ons bezoek van 18 augustus 2016 aan Gorssel

ZOEK DE VERSCHILLEN!

Links: Realisme, van mij, 2016, hing in mijn achtertuin, echt leven, is na de pluk direct opgegeten.Rechts: Modern realisme, van Pyke Koch, uit 1945, stilleven, hangt nog wel een poosje in Museum More in Gorssel.

GORSSEL?

Volgens mij stond dat niet op de topolijstjes van mijn lagere school, want die ken ik allemaal nog wel zo'n beetje. Maar dankzij ons onvolprezen Google Maps weet ik nu dat het tussen Deventer en Zutphen ligt. Ons doel van vandaag is het splinternieuwe museum More, dat in mei 2015 geopend is. Extra interessant nu, omdat we er vanaf 19 juni 2016 met onze eveneens onvolprezen Museumkaart naar binnen mogen! Het is prachtig weer vandaag, en daarom besluiten we op het station Zutphen om niet met de bus te gaan, maar om OV-fietsen te huren. En omdat de afstand Zutphen-Gorssel maar 7 km is, besluiten we om door de uiterwaarden van de IJssel te fietsen. Hoe dichter we bij Gorssel komen, hoe mooier en bosrijker het wordt. We zien de boeren oogsten, opmerkelijk veel lui in de schaduw liggende koeien (roodbont IJsselvee - dat herinner ik me ook nog van 'vroeger'). We zien een bewoond ooievaarsnest bij een boerderij, een overblijfsel van ooievaarsdorp 't Zand, dat wegens succes enkele jaren geleden gestopt is met de activiteiten. En kennelijk terecht, want we zien vervolgens nog wel 10 ooievaars in de buurt van het dorp!  

Google vertelt mij, dat het museum gebouwd is door kunstverzamelaar Hans Melchers, een gefortuneerde inwoner van deze streek, die een groot deel van de 'Scheringa-collectie'  aankocht na het faillissement van deze DNS-bankier, die zelf ook bezig was met de bouw van een nieuw museum. Melchers wil dat deze bijzondere kunstverzameling, voornamelijk de Nederlandse realistische, figuratieve topkunst van de 20e/21e eeuw, voor het publiek toegankelijk is, en aangevuld wordt. Met dit museum wil hij iets terug  doen voor de regio waarin hij al decennia met veel plezier woont. Vandaar Gorssel dus! Architect Hans van Heeswijk kreeg de opdracht een mooi gebouw te ontwerpen voor een optimale publieksbeleving van deze kunstwerken. Na de verbouwingen van de Hermitage in Amsterdam en het Mauritshuis in Den Haag is hij ook met deze opdracht helemaal geslaagd.

Het nieuw ontworpen gebouw van van Heeswijk staat achter het oude en vrijgekomen Gemeentehuis van Gorssel, een monument uit 1914, en is daarmee met een glazen gang verbonden. Als we het nieuwe gebouw binnenstappen worden we direct verrast door de ruimte en het licht. Wat een mooie lichte steen ook, wat een glas - zelfs in de trappen en de geheel transparante liftkoker. Alleen al als gebouw is dit museum de moeite van een bezoek waard. Met onze Museumkaart mogen we voor € 3,00 naar binnen (dat is een extra bedrag voor de tentoonstellingen). Dat scheelt wel, want de normale toegangsprijs is niet mis: € 15,00 plus die € 3,00. We krijgen een plattegrond mee, en zien daarop dat er in totaal zeven zalen zijn over twee verdiepingen! Drie zalen voor de vaste collectie van modern realistische werken van een groot aantal kunstenaars. Het valt direct op dat de informatie over de schilderijen niet op plaatjes/kaartjes te vinden is naast de kunstwerken - meestal ook nog met te kleine letters. Die gegevens zijn net boven de vloer, in duidelijk leesbare letters weergegeven ónder de werken. Slim! Ik hoef niet meer bukkend en van dichtbij te lezen wat ik op de schilderijen zie!

Al heel snel sta ik oog in oog met een mij zeer doordringend aankijkende Charley Toorop - een van mijn favoriete schilders. Strakke lijnen, heldere ogen, waar het licht van deze nieuwe zaal in lijkt te weerspiegelen. Een beetje bang, of verbaasd lijkt ze me - of is dat mijn interpretatie? Het is tenslotte 1940..... Puur realisme, een zelfportret - maar géén foto! Eigenlijk veelzeggender dan een foto. Zoals ze dat zelf zo goed verwoord heeft. Woorden die ook hier op de muur zijn weergegeven. Ze zag zichzelf misschien beter dan haar zoon Edgar Fernhout haar zag - dat schilderij hangt er ook. Maar dat is natuurlijk ook mijn interpretatie. Ook Fernhout benadert de werkelijkheid zoals hij die ziet, en ook hij dwingt mij om heel scherp te kijken. Oké - ik heb mijn keuze gemaakt: je moeder vind ik persoonlijk mooier schilderen.....

Dan loop ik langs de schilderijen van Carel Willink - wat zeg ik nou - ik moet gewoon stilstaan en heel lang kijken - en ik ben helemaal onder indruk van deze man. Museum More heeft maar liefst 30 Willinks in bezit - de grootste collectie die er is! Nog dit jaar 2017 zal Melchers in Kasteel Ruurlo nog een museum openen - en Willink zal daar centraal staan.

Maar er is veel meer dan Toorop en Willink: Pyke Koch, Wim Schuhmacher, Co Westerik en vele andere realistische schilders. Ieder van hen schildert de realiteit op zijn eigen wijze, zoals hij die beleeft en voelt. Grote klasse, en wat is kunst toch persoonlijk, nietwaar? Een deel van de collectie boeit mij niet zo - vooral de vele stillevens raken mij niet echt. Ik mis er emotie in. Ik vind het knap schilderwerk, maar wat moet ik met vier uien, een groene kool en een fles wijn?! 'Jan van Tongeren, stilleven met groene kool, 1934, olieverf op doek'- lees ik, in duidelijke letters boven de vloer. Dat weer wel. Ik loop door naar de volgende wand. Na de bijzondere tentoonstellingen in aparte zalen lopen wij naar de fietsen, en maken dit keer een flinke omweg door de bossen van Gorssel. Wat is het hier mooi! Het museumcafé in het oude Gemeentehuis slaan we over, we zoeken een lekker terrasje in de zon.

 

In ieder geval: 'MORE is more' 

Met andere woorden: ga eens naar Gorssel!

Jazeker, tussen Zutphen en Deventer.

De Vrede van Münster

De Vrede van Münster

Gotiek uit 1950

Münster - 5 maart 2016

1648 - het eind van de 80- én 30-jarige oorlog in Münster en Osnabrück

Mijn moeder wist het op haar 93e nog precies: 1648 - de Vrede van Münster, einde van de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje. Ik ben 368 jaar later in deze oude Hanzestad, en ik sta voor het fraaie oude gotische Rathaus, dat hier al vanaf 1215 staat. Hier vergaderden onze Hollandse gedelegeerden vanaf 1644 over vrede met Spanje, na een oorlog, die op dat moment al 76 jaar duurde!

Münster is een bruisende stad in Noordrijn-Westfalen met een mooi historisch centrum. WEER - moet ik er bij zeggen, want er was in 1945 niet veel meer van over. Zoals in zoveel andere steden werd de hele binnenstad verwoest bij geallieerde luchtbombardementen. Voor meer dan 90%! De stad moet er spookachtig en grimmig uitgezien hebben in die dagen! Overal puinhopen van huizen, scholen, kerken, bedrijven en de totale infrastructuur. Veel slachtoffers - eigenlijk alleen maar vrouwen, kinderen en bejaarden. 

Alles ziet er nu weer uit zoals vroeger, maar hoe 'historisch' is dan bijvoorbeeld dat beroemde Rathaus? Even Googelen op 'bombenangriffen' levert schokkend fotomate-riaal op. Ook dit gebouw was voor meer dan 90% vernietigd..... Voor mij is het gebouw dan niet echt meer het gebouw waar in 1648 de Vrede van Münster werd gesloten. De Batavia uit Lelystad zal ook nooit de echte Batavia worden, al is hij met dezelfde bouwtekeningen en vakmanschap gemaakt, en ziet hij er perfect uit!

De Bürgerhalle van het Rathaus

Ik kan mijn nieuwsgierigheid toch niet bedwingen, zo ben ik nou eenmaal – ik kom hier tenslotte ook niet elk jaar! Ik verwacht binnen te stappen in een soort museumgebouw, maar het is de vroegere burgerhal, die nu nog deel uitmaakt van het stadhuis. Het voelt oud aan – gotisch voor mijn part!  

Er staan wat bij elkaar gezochte historische artefacten, zoals harnassen, wapens en schilderijen, er hangt een scheepsmodel aan het plafond, maar veel samenhang zie ik niet. Ik loop met mijn vrouw naar de balie om de entree van €2 te betalen, oké - €1,50 voor ons omdat we gepensioneerd zijn!

De Friedenssaal met eiken plafond, kroonluchter,  gebeeldhouwde schouw, banken met lambrisering en portretten van de gedelegeerden

Dan gaan we de deur door. De Friedenssaal, de kraamkamer van mijn eigen land, waar de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden onder de Oranjes een feit werd - en waar we de akte kunnen zien, getekend door onze oude vijand, en door de regeringen van de ons omringende landen. En, eerlijk is eerlijk, we stappen rechtstreeks de geschiedenis binnen. Het is een prachtige zaal, met tegenover elkaar liggende lange banken in mooi bewerkte houten renaissancelambriseringen uit 1575. Aan het eind van de zaal zien we een indrukwekkende kastenwand met een lage kast er voor, met allemaal mooi houtsnijwerk. Een beauty van een enorme kaarsenkroonluchter hangt aan het eiken balkenplafond, en een grote, druk gebeeldhouwde schouw staat naast de ingang. 

De Friedenssaal in het Rathaus van Münster

Vier jaar is hier voor de vrede geknokt, en uiteindelijk is al dat praten op 15 mei 1648 met succes bekroond. Ik zie in gedachten de hoge gedelegeerden al zitten op die ongemakkelijke en harde banken…. Wij doen daar overigens bij internationale conflicten vaak veel langer over, en in een veel riantere ambiance! Hoe lang zouden de Syrische vredesbesprekingen van nu gaan duren bijvoorbeeld! Jaren misschien? Al die tijd kunnen we de diplomaten dagelijks volgen op tv en via het Internet. Toen deden ze onbespied hun werk, en moesten ze een voor een geschilderd worden. Hun portretten hangen in strakke dubbele rijen aan de muren, aangekocht door de Gemeenteraad van Münster als een soort souvenir! Allemaal mannen natuurlijk, want dat waren de diplomaten van die tijd. 

De Friedenssaal van het 40 km verder gelegen Osnabrück

Het lijkt een beetje op de Friedenssaal die we gisteren gezien hebben in het Rathaus van Osnabrück, een kilometer of 40 verderop. Hier werd de Dertigjarige Oorlog in datzelfde jaar beëindigd met de Vrede van Westfalen! Omdat beide oorlogen ook alles met de strijd tussen katholieken en protestanten te maken had, kwamen die laatsten in beide vredesbesprekingen meer samen in Osnabrück, en de katholieken in Münster! Ik hoor tijdens het fotograferen al deze informatie uit de luidsprekers. In het Nederlands - ja, dat kan bijna niet anders hier! 

...alleen de zwartgeblakerde muren stonden nog overeind....

De Friedenssaal van Münster is niet meer origineel, omdat van het Rathaus alleen de zwartgeblakerde buitenmuren nog overeind stonden, de ramen en deuren weggebrand - tussenplafonds ingestort.... De prachtige en originele houten inrichting was uit voorzorg verwijderd en op een veilige plaats opgeborgen! Zorgvuldig is het raadhuis weer opgebouwd en ingericht, en het 'ademt' weer geschiedenis - want dat kunnen de Duitsers wel! Gelukkig, denk ik dan, is voor het nageslacht weer een stukje historische basis gelegd. Het in laatgotische stijl gebouwde/herbouwde Rathaus uit 1512 is weer een pronkstuk van de eerste orde. Hoe het was staat niet meer in de reisgidsen, niet meer in de VVV-folder, en wordt niet meer genoemd in reisprogramma's, en met het uitsterven van de oorlogsgeneratie lijkt ook de kennis over de oorlogsschade geschiedenis te zijn geworden.

Als we naar buiten lopen staan we even op de plek waar de woorden van vrede zijn geproclameerd, zoals dat officieel heet. Ze hebben het heel hard moeten roepen, denk ik dan - en ook nog zonder geluidsversterking!

Tata Steel Chess Tournament

TATASTEEL CHESS TOURNAMENT

oftewel het 'oude' Hoogovens Schaaktoernooi

Wijk aan Zee - 22 januari 2016

Tussen mijn 15e en 20e was ik januari altijd een regelmatige bezoeker van het Hoogovens Schaaktoernooi in Wijk aan Zee. In de weken van het toernooi fietste ik dan op speeldagen uit school naar de koude en verlaten badplaats, op maar enkele kilometers van mijn woonplaats Velsen-Noord. Ik keek met bewondering naar de grootmeesters uit de hele wereld die geconcentreerd aan hun wedstrijd bezig waren. Er mocht alleen gefluisterd worden, en er hing dan ook altijd een gewijde stilte, waarin de grootmeesters, als zij hun zet gedaan hadden, rustig tussen hun opponenten door drentelden. Soms zag je aan hun gezicht dat ze zich verbaasden over het spel van de ander, of nonchalant deden alsof ze die ander helemaal niet in de gaten hadden. Soms kwam een speler even naar de kant om een paar woorden te wisselen met de toeschouwers. Ik speelde thuis hun wedstrijden na, luisterde naar analyses van de grote schakers zelf, en deed soms mee aan een simultaanwedstrijd, die ik uiteraard verloor. En met mij natuurlijk ook de andere 30 amateurs, hoewel er soms tóch een spekkoper was die er een remise uitsleepte. De enkele winnaar kwam dan geheid in de krant-met-foto.

Vijftig jaar later stap ik in diezelfde sportzaal van het Dorpshuis binnen. Alsof ik niet ben weggeweest. De stilte, het drentelen van de grootmeesters, de massa deelnemers in de zaal, en een groot aantal toeschouwers. Het toernooi heet inmiddels TATA Steel Chess Tournament, want Hoogovens is via Corus nu TATA Steel geworden. De grootmeestergroep zit achter een lange balie in uiterste concentratie te spelen. Enkele honderden toeschouwers lopen rond, en kunnen de wedstrijden op grote digitale schermen volgen, of natuurlijk de spelers gewoon hun zetten zien doen van heel dichtbij. Met mijn telelens trek ik ze bijna over de balie heen. Het zijn niet meer de namen van Larsen, Donner, Spasski, Botvinnik natuurlijk, en de namen van de huidige grootmeesters, zoals L'Ami, Dreev, Antipov, Baskaran, ken ik niet meer. Met mijn verhuizing uit deze regio in 1973 is ook een streep gezet onder mijn schaakspel en toernooibezoek.

Ik heb nu kennelijk ook minder geduld dan 50 jaar geleden. Had ik toen meer tijd voor deze dingen? Het was in diezelfde tijd dat we van alle rondes van de 10.000 m. schaatsafstanden de tijden nauwkeurig zaten in te vullen op indrukwekkende schema's uit de krant, en mee zaten te administreren met de puntentelling van het Eurovisiesongfestival. Het komt me nu voor alsof ik zit te kijken naar hoe gras groeit. Een zet per half uur of zo! Ik weet al veel eerder wat hij (of zij, want er zijn opmerkelijk veel vrouwen in de grootmeestergroep) moet doen. Maar ja, dan is er vast geen kans op winst!

In die ernstig bewaakte stilte klinken de mini-piepjes van mijn camera, die probeert scherp te stellen, als een soort brandalarm. Binnen een minuut wordt mij door de wedstrijdleider vriendelijk gevraagd om die piepjes uit te zetten of even weg te gaan - het stoort de schakers..... Natuurlijk ga ik op een veilig stil plekje snel op zoek naar de instelling van mijn camera die ik nog maar net enkele dagen heb.... Een van de 1000 instellingen gaat inderdaad over de piepjes: 'Audiosignalen - uit' gok ik, en waarachtig, ik kan mijn plek tussen de kijkers weer innemen. Ik steek een duim op naar de wedstrijdleider, en hij lacht mij vriendelijk toe. Het is natuurlijk wel een héél beschaafde sport!

Het toernooi heeft in alle jaren van zijn bestaan (de eerste keer was in 1938) nog niets aan kracht ingeboet. Het is nog steeds een van de sterkste schaaktoernooien ter wereld - dat doet me deugd! 

Toch leuk om even terug te zijn geweest in dat oude sfeertje.. 

Een 'Zee van staal' - kunst in de duinen

'EEN ZEE VAN STAAL'

STALEN KUNST IN DE DUINEN BIJ TATA-STEEL

WIJK AAN ZEE - November 2015

Rudi W. van de Wint - de Poort

In het land der blonde duinen 
En niet heel ver van de zee, 

Woonde eens een dwergenpaartje 
En dat heette ‘Piggelmee’. 

Ik heb die dwergen nooit gevonden in die duinen bij Wijk aan Zee! Ik denk dat het verhaal van de gebroeders Grimm, waarop het 'Tovervisje' is gebaseerd, hier niet zou kunnen spelen. Hoewel..... het moet in die tijd rond 1850 paradijselijk geweest zijn! Duinen, bossen, meren - de Noordzee! Parklandschappen voor de Amsterdamse welgestelden, zoals Beeckestijn, Waterland, Velserbeek, Rooswijk. Met Romeinse en Griekse beelden, en vijvers met uitbundige fonteinen. 

Velserbeek, Scheibeek, Waterland, Rooswijk

Er is nu geen plaats meer voor sprookjes, en veel van de prachtige landschapsparken, zoals Rooswijk en Watervliet zijn verdwenen. Scheibeek, waar onze beroemdste dichter Joost van den Vondel rond 1650 vaak verbleef om inspiratie op te doen, is heel klein geworden. En dat allemaal sinds het Noordzeekanaal en het sluizencomplex werden aangelegd en in 1876 door Koning Willem III in gebruik werden gesteld. Kennemerland werd hierdoor een ideale vestigingsplaats voor grote bedrijven, die de allergrootste zee- en binnenvaartschepen aan hun eigen kaden kunnen laden en lossen. Tata Steel neemt alleen al 750 ha (1500 voetbalvelden) in beslag, en alleen al op dit bedrijfsterrein liggen 100 km spoorrails en 250 overgangen!

Kennemerland zou ondanks de natuur- en milieu-effecten deze gigant niet willen en kunnen missen - tienduizenden mensen leven direct en indirect van alle bedrijvigheid. Er is ook heel veel verbeterd aan de milieuoverlast sinds ik daar als kind woonde, ruim een halve eeuw geleden. Eigenlijk is iedereen best trots op de Hoogovens, zoals het bedrijf nog steeds vaak genoemd wordt, al is de naam al heel lang via Corus in Tata Steel veranderd. 

Jaak Soans: Playing Waves

Het bedrijf is verankerd in de cultuur van de streek, en neemt daar ook deel aan. Wie kent niet het Hoogoven Schaaktoernooi, nu uiteraard het Tata Steel Chess Tournament, een van de grootste schaakevenement ter wereld, dat al sinds 1938 door het bedrijf wordt gesponsord. Het bedrijf is ook actief op het gebied van muziek, en heeft een eigen symfonieorkest. Sinds 1999 heeft het Velsense Tata Steel ook een eigen beeldenpark in Wijk aan Zee, tussen het bedrijf en de zee - in de duinen. Een heel bijzonder initiatief en op een heel bijzondere plaats!

Aleš Veselý: The Messenger

Apostolos Fanakidis: Thalassa apo atsali 

Oktober 2015. Ik rijd Wijk aan Zee uit, in de richting van de Noordpier, waar ik graag op wandel, en die 2 km de zee insteekt. Het is nog vroeg, en het is aangenaam herfstweer. De dikke stoom- en rookwolken uit de talloze pijpen van het staalbedrijf lijken de wolken te voeden. Tussen het bedrijf en de weg waarop ik rijd, zie ik de stalen kunstobjecten, kleurig of juist intens roestbruin. Ik besluit ineens om af te slaan naar de kleine parkeerplaats. Hoe vaak zou ik hier trouwens langs gereden hebben met het gevoel dat ik dat eens zou moeten gaan doen.... Nu dus! Er is helemaal niemand, en dan kan ik rustig mooie foto's maken op de beste zonmomenten! Ik loop naar de poort, en stap de duinpan in, met een fantastisch uitzicht op het staalbedrijf, alsof de kunstwerken vol trots zeggen: Daar komen we vandaan! 

Robert Erskine: White Rhythm

Dat klopt ook, want het was het bedrijf Hoogovens, dat in 1999 elf beeldhouwers uit elf landen vroeg om een kunstwerk te maken van staal. Het bedrijf stelde een hal beschikbaar als atelier met alle materialen en gereedschappen. Staalplaat en schroot waren in voldoende mate aanwezig, in alle afmetingen, diktes en vormen. In vier weken tijd waren alle kunstwerken klaar om geëxposeerd te worden. Het zou tijdelijk zijn, in het kader van Wijk aan Zee, Cultureel dorp van Europa 1999 - een titel die het dorp heel slim aan zichzelf had gegeven. Koningin Beatrix, zelf geen onverdienstelijk beeldhouwer, opende de expositie die de naam kreeg Een Zee van Staal. Na een paar jaar bleek de tentoonstelling te boeiend om alles weer weg te halen, en in 1903 kreeg die een permanent karakter. Twee Nederlandse kunstenaars kregen de opdracht tot het maken van nieuwe kunstwerken, die aan de collectie werden toegevoegd. In 2009, toen de expositie 10 jaar bestond, kreeg Een Zee van Staal een echte, en zeer toepasselijke poort. Dit nieuwste object, gemaakt door Rudi van de Windt, werd onthuld in het bijzijn van - weer - Koningin Beatrix. 

Herbert Nouwens: Beeldengroep Corus

Niko de Wit: Zonder titel - Merc.Redondo/Ant.Sampredo: Esperanza - Luc.Dionisi: La casa di mare

Ik loop duin op en duin af, geniet van de fotogenieke objecten, waarvoor nooit een betere plek gevonden had kunnen worden! De zon en de mooie duinplanten completeren het geheel. Aan de Noordpier kom ik vandaag niet meer toe!

Het beeldenpark 'Een Zee van Staal' is te vinden in Wijk aan Zee, na het verlaten van het dorp richting Noordpier (Bosweg, hoek Reijndersweg). Entree gratis. Geen entreegebouw, geen toiletten, geen paden - gewoon duin op/duin af. Niet geschikt voor rolstoelen.


 Informatie: www.eenzeevanstaal.nl - met veel informatie over de beelden

De Ontheemden

De Ontheemden

Een beeld van Albert Stewart 

Gouda, 18 september 2015

Vluchten kan niet meer, 'k zou niet weten waar 

Schuilen alleen nog wel, schuilen bij elkaar
Vluchten kan niet meer
Vluchten kan niet meer 

In het Goudse stadsdeel Vreewijk staat een groot en zwaar ogend bronzen sculptuur in een plantsoen langs de weg. Bijna iedereen gaat er gedachteloos aan voorbij, en de meeste mensen zullen de naam en de betekenis van het beeld niet kennen. Gouwenaars die hier weinig komen, weten meestal niet eens dat het er staat! Toch staat het er al langer dan de gemiddelde leeftijd van de wijkbewoners - en het beeld is actueler dan ooit!

Het is geen vrolijk, heldhaftig, expressief of kleurrijk beeld, geen beeld dus waar je ogen als het ware naar toe getrokken worden - sommige beelden hebben dat gewoon! Het heeft eerder iets beklemmends, iets zwaarmoedigs. Verstild en versteend verdriet, berusting, vermoeidheid en wanhoop.

Als je de wijk inrijdt, zie je alleen een abstracte, gebogen bronzen vorm, zonder herkenningspunten. Als je voor het beeld staat, zie je dat die bronzen vorm een geplooid kleed is, waar twee hoofden en een hand uitsteken. Daar wordt het aanschouwelijk, concreet en heel intiem. Een vrouw legt met gesloten ogen haar hoofd op de schouder van een man. Hij legt teder zijn hand op haar schouder. Ze lijken warmte, steun en bescherming bij elkaar te zoeken.

Het zou zomaar een beeld kunnen zijn dat in de afgelopen weken door een fotograaf ergens in Europa is gemaakt van twee van de honderdduizenden ontheemden die op weg zijn naar onze West-Europese landen. Mensen die vluchten naar veiligheid, voedsel, een slaapplaats, naar vriendelijke en troostende woorden, al worden die in een vreemde taal uitgesproken. Mensen ook, die hartstochtelijk zoeken naar vrijheid, naar een nieuw leven met nieuwe kansen in een nieuwe wereld. Ze hebben er alles uit hun oude, onzekere en onveilige wereld voor in de steek gelaten, en misschien wel hun hele bezit opgeofferd aan nietsschuwende mensenhandelaren. Ze zullen hun vaderland waarschijnlijk nooit terugzien.

Foto: Getty Images/AFP

En nu? Worden ze toch nog afgewezen misschien, na een lange, gevaarlijke en dodelijk vermoeiende vlucht? Tegengehouden door prikkeldraadhekken, mobiele eenheden aan de grenzen, soldaten zelfs? Teruggestuurd? Aan hun lot overgelaten? Is Europa dan toch 'te vol'? Hebben ze onze journaals gezien op hun mobieltjes, hebben ze onze Kamerdebatten gevolgd? Kunnen ze niet voldoen aan al onze verschillende, en steeds veranderende criteria, vastgelegd door bezorgde parlementariërs en raadsleden, die de hete adem van hun potentiële kiezers in de nek voelen?

In die onzekerheid kun je alleen nog maar schuilen bij elkaar, en hopen dat iemand zich jouw lot wil aantrekken. Gelukkig zien we daar ook heel veel van terug in diezelfde journaals en in diezelfde kamerdebatten, en zijn er veel vrijwilligers, die vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid of hun geloof deze ontheemde medemensen willen helpen. Het is misschien ook helemaal niet toevallig dat het beeld aan de Dunantsingel staat, genoemd naar Henri Dunant, de oprichter van het Rode Kruis, en winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede in 1901! 

Geschiedenis van het beeld

Het beeld is gemaakt door de Amerikaanse beeldhouwer Albert Stewart (1900/1965). Hij gaf zijn kunstwerk de naam 'Displaced Persons' - de Ontheemden. De Nederlandse auteur Adriaan van der Veen ontdekte een kleiner exemplaar van het beeld in de studio van de beeldhouwer, die tevens leraar was aan het Claremont College in Los Angeles. Van der Veen schreef een artikel over het beeld Displaced Persons in de Nieuwe Rotterdamsche Courant. De Goudse burgemeester James las dat artikel, was enthousiast en alert, en wilde het beeld naar zijn stad halen. Uiteindelijk schonk Stewart zijn schepping aan Gouda, en werd het naar ons land verscheept. Op 18 juni 1964 werd 'De Ontheemden' door koningin Juliana onthuld (foto's ANP).